Sunucuyu ofiste tutmakla bulutta kiralamak arasındaki seçim genelde bir teknoloji tercihi gibi anlatılıyor. Değil. Ada koşullarında bu karar üç somut şeye bakar: hattınızın gerçek yükleme hızı, iş durduğunda saatte kaybettiğiniz para ve bozulan bir parçanın Lefkoşa'ya kaç günde gelebildiği.
1Hat giderse iş durur mu
Bu sorunun cevabı geri kalan her şeyi belirliyor. 600 delegenin oy kullandığı ve toplam 40 dakika süren bir kurultay oylamasında internetin beş dakika gitmesi süreci bitirir; o yüzden salon içi oylama yerel sunucuda döner. Aynı firmanın muhasebe yazılımında günde on dakikalık bir kesinti ise kimsenin dikkatini çekmez.
Ölçüsü basit. Bir ay boyunca hattınızın kaç kez ve kaç dakika gittiğini not edin, elektrik kesintilerini de ekleyin, sonra bu dakikaları işin durma maliyetiyle çarpın. Çıkan rakam ciddiyse soru artık bulut mu yerinde mi değil, her iki tarafta da yedeğiniz var mı.
2Ada gerçeği: gecikme ve yükleme hızı
Lefkoşa'daki bir ofisten İstanbul'daki veri merkezine gidiş dönüş süresi tipik olarak 30-50 ms. Frankfurt 70-100 ms, ABD'nin doğu yakası 150 ms üzeri. Ofisteki bir sunucuda aynı ölçüm 1 ms'nin altında kalır. Bu fark tek başına bir şey ifade etmiyor; uygulamanın nasıl yazıldığıyla birleşince anlam kazanıyor. Eski masaüstü programlarının çoğu veritabanıyla çok konuşur: tek bir ekranı açmak için 40 ayrı sorgu atan bir yazılım, 45 ms gecikmede yalnızca beklemeye 1,8 saniye harcar. Kullanıcı buna sistem yavaşladı der. Aynı ekranı tek istekte toplayan bir web uygulaması içinse 45 ms hiçbir şey.
Bant genişliğinde asıl sorun indirme tarafında değil. KKTC'de yaygın paketler asimetrik; 100 Mbps indirmenin yanında 10-20 Mbps yükleme görürsünüz. Buluta veri gönderdiğiniz her senaryoda sizi sınırlayan o küçük rakam.
3Veri hacmi: neyi taşıdığınıza bakın
Veritabanı ile medya arşivini ayırmak gerekiyor. On beş yıllık bir muhasebe veya stok veritabanı sıkıştırılmış halde çoğu zaman 3-5 GB; bunu buluta taşımak hiçbir hattı zorlamaz. Taranmış fatura arşivi 300 GB'ı bulabilir. Kamera kayıtları ise bambaşka bir lig: sekiz kameralı 1080p bir sistem H.265 ile kamera başına yaklaşık 2 Mbps üretir, hepsi birden 16 Mbps'lik kesintisiz yükleme demektir. Yukarıdaki hattı tek başına doldurur; otuz günlük kayıt da 5 TB'a yaklaşır.
Yedeklemede aritmetik aynı. 200 GB'lık bir veriyi 20 Mbps yükleme hızıyla ilk kez göndermek yaklaşık 22 saat sürer. Sonrasında artımlı yedekler günde birkaç yüz MB'a iner, mesele kalmaz. İlk kopyayı elden bir diskle götürmek ya da hafta sonuna yaymak, sahada en çok uygulanan çözüm.
4Maliyet, kalem kalem
Karşılaştırmayı sunucunun etiket fiyatıyla yapmak yanıltıyor. Yerinde bir sunucunun beş yıllık gerçek maliyeti şu kalemlerden oluşuyor:
Bulut tarafında benzer kapasitede bir sunucu, yedekleme dahil aylık 150-250 EUR bandına oturuyor; beş yılda 9.000-15.000 EUR. Nominal olarak yerinde sunucu ucuz görünür. Fark, ödemenin biçiminde ve riskin kimde durduğunda: bulutta sabit gider ve kur riski var, yerinde ise peşin sermaye, arıza riski ve bakımı yapılmadığında sessizce biriken teknik borç.
- Donanım: RAID diskli, 32-64 GB RAM'li orta seviye bir sunucu 4.000-6.000 EUR bandında ve beş yılda bir yenilenmesi gerekir
- UPS ve aküler; aküler ortalama üç yılda bir değişir
- Elektrik: sunucu, UPS ve switch birlikte sürekli 300 W civarı çeker, ayda yaklaşık 220 kWh. Kendi ticari tarifenizle çarpın
- Lisanslar: sunucu işletim sistemi, kullanıcı erişim lisansları, yedekleme yazılımı
- Yedek parça ve bekleme süresi: adada stoğu olmayan bir kontrolcü kartı ya da güç ünitesi için tedarik ve gümrük iki haftayı bulabiliyor
- Yönetim: güncelleme, yedeklerin gerçekten alındığının kontrolü, izleme
5Hangi iş hangisine oturuyor
Buluta rahat geçen işler bellidir: web sitesi ve e-posta, KKTC eFatura entegrasyonu gibi zaten dışarıyla konuşan servisler, üye ve aidat yönetimi, birden fazla şubeden veya evden erişilen her sistem, sezonluk yük yaşayan otel rezervasyonu. Ortak noktaları, verinin küçük ve erişimin dağınık olması.
Yerinde kalması gerekenler de o kadar net: kamera kayıt üniteleri, otelin hotspot kontrolcüsü, kasa ve üretim terminalleri, salonda yürüyen oylama, proje dosyalarının paylaşıldığı büyük dosya sunucuları. Burada ya veri çok büyük ya da hattın gitmesi işi anında durduruyor.
6Cevap genelde ikisi birden
Pratikte kurulumların çoğu melez. Veritabanı ofiste çalışır, gece artımlı yedeği buluta gider. Müşterinin gördüğü web yüzü bulutta durur, hassas veri adadaki sunucuda kalır. Kamera kaydı cihazda tutulur, yalnızca olay klipleri dışarı kopyalanır.
Karar verirken iki şeyi yazılı hale getirin. Birincisi, çalıştığınız kurumun ihale şartnamesi ya da tüzüğü verinin ada içinde tutulmasını istiyor mu; dernek, oda ve kamu işlerinde bu madde karşınıza çıkabiliyor. İkincisi çıkış: sağlayıcıdan ayrılmak istediğinizde veritabanının tam dökümünü ve dosyaları kendi elinize alabiliyor musunuz? Cevap net değilse o sistem bulutta değil, kilit altında.
Doğru soru hangisinin daha modern olduğu değil, işin durması halinde ne olacağı ve verinin ne kadar büyüdüğü. Bu ikisini bir kâğıda yazın; karar çoğu zaman kendiliğinden çıkar. Kıbrıs Yazılım olarak hem yerinde sunucu kurulumlarında hem bulut taşımalarında bu hesabı müşteriyle birlikte yapıyoruz.